Mamy za mało o jednego posła? Podział mandatów nie przystaje do demografii

Obowiązujący od wyborów parlamentarnych w 2001 roku podział Polski na okręgi wyborcze oraz przypisana im liczba mandatów poselskich coraz wyraźniej rozmija się z rzeczywistością demograficzną kraju. Problem ten ponownie został podniesiony przez Państwową Komisję Wyborczą, a szerzej opisany przez Portal Kujawski, który zwraca uwagę na konsekwencje braku zmian w systemie wyborczym.

Liczba posłów wybieranych w poszczególnych okręgach została przed laty ustalona na podstawie tzw. średniej normy przedstawicielskiej, zakładającej możliwie równą reprezentację mieszkańców. Przez ćwierć wieku struktura ludności uległa jednak istotnym zmianom — jedne regiony się wyludniły, inne znacząco zwiększyły liczbę mieszkańców — natomiast podział mandatów pozostał niezmieniony.

W województwie kujawsko-pomorskim dysproporcje te są wyraźnie widoczne. Okręg bydgoski, obejmujący zachodnią część regionu, wybiera obecnie 12 posłów, podczas gdy okręg toruńsko-włocławski wraz z Grudziądzem ma ich 13. Oznacza to, że wschodnia część województwa dysponuje silniejszą reprezentacją parlamentarną, mimo że — według aktualnych danych demograficznych — proporcje te nie są już uzasadnione.

Państwowa Komisja Wyborcza zwraca uwagę na ten problem od lat. Już w 2014 roku sygnalizowano, że liczba mandatów w poszczególnych okręgach przestaje odpowiadać liczbie mieszkańców. W 2022 roku PKW po raz pierwszy wskazała wprost, że okręg toruńsko-włocławski powinien wybierać 12, a nie 13 posłów. W styczniu tego roku Komisja ponownie podkreśliła, że obecny podział okręgów, określony w załącznikach do Kodeksu wyborczego, od wielu lat narusza jego przepisy.

Z analiz PKW wynika, że w skali kraju w 13 okręgach liczba posłów jest zawyżona, natomiast w 10 — zaniżona. Największe niedoszacowanie dotyczy okręgu warszawskiego, gdzie, zdaniem Komisji, wybieranych jest aż o trzech posłów za mało. Podobne problemy dotyczą również innych dużych miast, takich jak Gdańsk, Poznań czy Wrocław.

PKW nie posiada jednak kompetencji do wprowadzenia zmian. Korekta liczby mandatów wymaga nowelizacji ustawy, a więc decyzji politycznej. Jak zauważa Portal Kujawski, mimo wieloletnich sygnałów ze strony Komisji, przez ponad dekadę nie podjęto w tej sprawie realnych działań. Ewentualna reforma mogłaby przynieść polityczne konsekwencje, co rodzi obawy o zarzuty „majstrowania przy wyborach”, szczególnie ze strony opozycji.

Jednocześnie dane demograficzne jednoznacznie pokazują, że obecny system nie zapewnia równej reprezentacji obywateli. Dla porównania — sąsiadujący od wschodu okręg pilski ma obecnie jednego posła za mało, podczas gdy okręg toruńsko-włocławski jednego za dużo. To przykład szerszego problemu, który — mimo upływu lat — pozostaje nierozwiązany.

::news{"type":"see-also","item":"49874"}