Antoni Dziuba – bohater Armii Krajowej w Inowrocławiu

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej obchodzimy 14 lutego na pamiątkę 84. rocznicy przekształcenia Związku Walki Zbrojnej w AK. Jedną z jej czołowych postaci w Inowrocławiu był Antoni Dziuba ps. „Antek, rozstrzelany przez Niemców w 1944 r.

Antoni Dziuba (1914-1944) z zawodu był nauczycielem, przed wojną uczył pedagogiki i psychologii. Jako podporucznik rezerwy był jednym głównych organizatorów podziemia niepodległościowego w okupowanym przez Niemców Inowrocławiu. Już od października 1939 r. kierował pierwszą tajną grupą.

Powstańczy wzór konspiracji

Po przekształceniu Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową, co miało miejsce 14 lutego 1942 r., „Antek” został komendantem inowrocławskiego obwodu wchodzącego w skład inspektoratu Włocławek. W Inowrocławiu struktura konspiracji nawiązywała do doświadczeń Powstania Wielkopolskiego. Inowrocławska organizacja Armii Krajowej, według rozkazu Naczelnego Wodza, od kwietnia 1942 r. działała pod kryptonimem „Polski Związek Powstańczy”.

Działalność organizacji skupiała się wokół czterech zadań: sabotażu, planowania powstania, wywiadu i propagandy. Antoni Dziuba pracował w tym czasie w Urzędzie Gospodarki Wodnej. Wiadomo, że w konspiracji współpracował między innymi ze swoim kolegą z pracy Klemensem Kwiatkowskim ps. „Znicz” i „Gryf”, absolwentem Gimnazjum i Liceum im. Jana Kasprowicza, przed wojną drużynowym Harcerskiej Drużyny Gimnazjalnej im. Władysława Jagiełły. Jako zdolny kreślarz, Kwiatkowski sporządzał plany lotnisk i innych obiektów wojskowych, które były przekazywane przez kurierów i łączników do dowództwa AK w Warszawie.

W kotle gestapo

- Jesienią 1943 r. nastąpiły masowe aresztowania członków inowrocławskiej organizacji PZP. W połowie października w ręce gestapo wpadł łącznik inspektoratu we Włocławku. 26 października 1943 r. aresztowani zostali: Antoni Dziuba, Klemens Kwiatkowski i szereg innych konspiratorów – mówi dr Alicja Paczoska-Hauke z Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy.

Ogółem w ciągu ostatniego kwartału 1943 r. aresztowano ponad 150 członków PZP. Osadzono ich najpierw w obozie na Błoniach w Inowrocławiu, skąd po wstępnych przesłuchaniach wysyłano ich do Fortu VII w Poznaniu i Żabikowa. W tym ostatnim obozie 29 lipca 1944 r. rozstrzelano komendanta obwodu Antoniego Dziubę. Ten sam los spotkał między innymi: jego zastępcę Kazimierza Bosiackiego, Henryka Kopczyńskiego, Józefa Brzyckiego, Mariana Czajkowskiego, Janusza Koczorowskiego, Bronisława Sadowskiego i Wacława Mielcarka.

Pozostałych członków PZP wywieziono do obozów koncentracyjnych Gross-Rosen, Mauthausen i Ravensbrück.

Ciągłość państwa w podziemiu

Już we wrześniu 1939 r. powstały pierwsze struktury Polskiego Państwa Podziemnego podporządkowane Rządowi RP na uchodźstwie – Służba Zwycięstwu Polski. Wkrótce organizację przemianowano na Związek Walki Zbrojnej, zaś 14 lutego 1942 r. ZWZ przekształcono w Armię Krajową jako prowadząca w kraju część Polskich Sił Zbrojnych dowodzonych przez Naczelnego Wodza. W 1940 r. ukształtował się pion cywilno-polityczny podziemnego państwa – Delegatura Rządu na Kraj oraz jego organ doradczy – Polityczny Komitet Porozumiewawczy.

Polskie Państwo Podziemne, działające w warunkach niemieckiej i sowieckiej okupacji, było fenomenem na skalę światową. Stanowiło wyraz ciągłości istnienia polskiej państwowości. PPP trwało do lipca 1945 r., kiedy to Zachód cofnął swoje poparcie dla Rządu RP na uchodźstwie.

AK była największą armią w okupowanej Europie. Jej głównym celem było przeprowadzenie w końcowej fazie wojny powstania powszechnego. Wielu członków AK po jej rozwiązaniu w styczniu 1945 r. kontynuowała działalność w podziemiu antykomunistycznym.

Opracował Jarosław Jakubowski

::addons{"type":"history"}

Podpisy pod zdjęcia:

1. Antoni Dziuba ps. „Antek” po aresztowaniu przez gestapo w 1943 r. (IPN)
2. Klemens Kwiatkowski, w organizacji konspiracyjnej odpowiadał za kartografię. (IPN)
3. Więźniowie tzw. obozu przejściowego Błonie – Inowrocław. (IPN)
4. Ogrodzenie niemieckiego obozu w Żabikowie k. Poznania. (IPN)