Muzeum w Inowrocławiu: Grodzisko w Szarleju [HISTORIA]

HISTORIA: Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu przybliżyło dziś historię grodziska w Szarleju.

Grodzisko w Szarleju (cz. 1)

Nasz Jan Kasprowicz przed 147. laty, mimo zimy, odwiedził grodzisko w Szarleju-Ostrowie Krzyckim. Widział w nim starożytną mogiłę – kurhan. 39 lat wcześniej płocki historyk i dziennikarz Wincenty Hipolit Gawarecki (1788–1852) opisał szarlejskie zamczysko w warszawskim „Magazynie Powszechnym. Dzienniku Użytecznych Wiadomości” (nr 48). Przytaczamy ten tekst w całości, towarzyszy mu archiwalne zdjęcie lotnicze zaczerpnięte z książki Jerzego Głosika „Przygoda z archeologią”.

[DW]49015[/DW]

W. H. Gawarecki

Wiadomość o zamku Szarlej w Kujawach nad Gopłem leżącym

Wiele miast i zamków niegdy znakomitych, znikło z powierzchni ziemi w Polsce, zaledwie ich ślad pozostał w historyi. Obowiązkiem jest naszym zbierać o tych grodach pozostałe szczegóły czy to w pismach czy też w ustach ludu, lub nakoniec, na miejscach, gdzie istniały, aby je potomnym podać do wiadomości.

Zamek Szarlej leżał nad brzegiem Gopła, głośnego jeziora w Polsce, właśnie w tem miejscu, gdzie z tegoż jeziora wypływa Noteć; otoczony był dwoma fossami, wodą z jeziora wpuszczoną napełnionemi, a balami dębowemi wyłożonemi, których dotąd widoczne ślady spostrzegać się dają. Most na łańcuchach zwodzony, dawał wstęp przez przekopy do warowni; mury grube otaczały ją, a wieże wysokie, ozdoby i obrony dodawały. Cały zaś zamek stał na wzniosłem wzgórzu, zapewne umyślnie usypanem ręką ludzką.

Z jednej strony jezioro Gopło, z drugiej trzęsawiska, błota, czyniły go niedostępnym; a tak sztuka i natura przyłożyły się do jego ułożenia. Odległość jego od Kruszwicy wynosiła w dawniejszych wiekach mil dwie, teraz zaś jest zmniejszona nieco, przez osuszenie błot i rozcieków wody z Gopła, z których powstała dziś obszerna łąka zwana Bachorza. Zamek ten był dziedziczny książąt kujawskich; w rozruchach za panowania w Polsce Ludwika zaszłych, był przez napastnika Władysława Białego zdobyty, i znowu królowi oddany. W r. 1378 Ludwik nadał go lennem prawem Władysławowi księciu Opolskiemu. Za panowania Kazimierza IV Jagiellończyka, czytam w rzędzie kasztelanów kujawskich, iż pisali się niektórzy z Szarleju; zatem wtenczas już Szarlej z dobrami okolicznemi stać się musiały własnością prywatną, teraz należą do familii Kościelskich.

Z zamku tego ślad w wałach i przykopach pozostał. Przed kilkunastu latami, gdy usiłowano na pozostałym kopcu drzewka zasadzić, kopiąc ku temu doły, znaleźli strzały żelazne, nieznanego kalibru broń i inne wojenne starożytne ułamki. Dziś wieś Szarlej zdobi pałacyk z muru, i porządne zabudowania dworskie i wiejskie, sad owocowy.

Badacza oko spostrzega jeszcze ślady mostu kamiennego przez Gopło do zamku niegdy szarlejskiego prowadzącego. Most ten z wielkim kosztem, niezwyczajną pracą był budowany, zwracając uwagę na głębię znaczną Gopła; drugi podobny temu most łączył zamek kruświcki z kępą wznoszącą się dotąd na Gople, zwaną Rzempowo. Dzieła olbrzymie, godne podziwienia, niosą przekonanie, iż budowle i przedsiębrania w wiekach ubiegłych odznaczały się mocą, trwałością, niepoślednią sztuką, że tak powiem, niektóre z nich cudownością.

[DW]49009[/DW]

Zamek Szarlej za pierwszego napadu Szwedów na kraj polski był jeszcze w stanie obrony, lecz przez tych zdobyty, zburzony został, a następnie nienaprawiany, przez sam czas uległ zupełnej zagładzie, dziś tylko fundamenta z kamieni, i nieco cegły w ziemi pozostało.

Archiwalna fotografia lotnicza za: Jerzy Głosik, „Przygoda z archeologią”, Warszawa 1987.

[ZT]49030[/ZT]

[DAWNY]1767990076152[/DAWNY]

[ZT]49020[/ZT]