10 nietypowych i ciekawych faktów z wykopalisk w Kruszwicy (1953–1954)

• Wykopaliska archeologiczne prowadzone w Kruszwicy w latach 1953–1954 przyniosły szereg odkryć, które znacząco poszerzyły wiedzę o życiu i działalności rzemieślniczej wczesnośredniowiecznego ośrodka nad jeziorem Gopło.

• Badania odsłoniły nie tylko relikty zabudowy i przedmioty codziennego użytku, lecz także dowody istnienia wyspecjalizowanych warsztatów oraz unikatowych rozwiązań technologicznych. Poniżej przedstawiamy wybrane, najbardziej nietypowe i interesujące ustalenia wynikające z tych prac.

Pierwsza w Polsce huta szkła odkryta w Kruszwicy

Jednym z najważniejszych ustaleń badań archeologicznych prowadzonych w Kruszwicy w latach 1953–1954 było odkrycie pierwszej na terenie Polski wczesnośredniowiecznej huty szkła. Znalezisko to miało charakter przełomowy i znacząco wpłynęło na ocenę poziomu rzemiosła wczesnopolskiego.

Odsłonięty zespół pieców oraz znaczne ilości surowca przygotowanego do przetopu jednoznacznie potwierdziły istnienie lokalnej produkcji szkła. Do momentu tych badań podobne obiekty znane były głównie z terenów Europy Zachodniej i Południowej, co czyni odkrycie kruszwickie wyjątkowym w skali kraju i regionu słowiańskiego.

Nietypowa technologia wytopu szkła – ogień od góry

Analiza konstrukcji jednego z głównych pieców hutniczych wykazała brak klasycznej komory paleniskowej oraz kanałów doprowadzających ogień od dołu. Na tej podstawie badacze wysunęli hipotezę, że proces przetapiania surowca odbywał się poprzez oddziaływanie ognia od góry.

Ślady na ścianach pieca wskazywały na silniejsze przepalenie górnych partii konstrukcji, co dodatkowo wspierało to przypuszczenie. Tego rodzaju rozwiązanie technologiczne było rzadko spotykane i świadczyło o lokalnych, wyspecjalizowanych metodach obróbki szkła, nieposiadających bezpośrednich analogii w innych częściach Europy.

Kolia złożona z około 400 paciorków

Wśród licznych zabytków szklanych szczególne miejsce zajmuje kolia składająca się z około 400 paciorków różnej wielkości, kształtu i barwy. Ze względów inwentarzowych całość została potraktowana jako jeden zabytek, co już samo w sobie pokazuje skalę i wyjątkowość znaleziska.

Tego rodzaju biżuteria świadczy nie tylko o wysokim poziomie umiejętności rzemieślniczych, ale również o estetycznych preferencjach mieszkańców osady. Kolia mogła pełnić funkcję ozdobną, symboliczną lub statusową, a jej wykonanie wymagało dużego nakładu pracy i dostępu do różnorodnych materiałów.

Paciorki, które okazały się ametystami

Szczegółowa analiza części znalezisk wykazała, że nie wszystkie paciorki uznawane początkowo za szklane były wykonane ze szkła. W przypadku 15 największych paciorków o barwie fioletowej stwierdzono, że zostały one wykonane z ametystu.

Odkrycie to pokazuje, że mieszkańcy Kruszwicy korzystali nie tylko z lokalnych surowców, ale mieli również dostęp do kamieni półszlachetnych. Może to świadczyć o istnieniu kontaktów handlowych lub o obecności wykwalifikowanych rzemieślników potrafiących obrabiać różnorodne materiały.

Paleniska z dnem wyłożonym drewnem lub plecionką

Jednym z bardziej zaskakujących elementów zespołu hutniczego były płaskie, otwarte paleniska, których dno wyłożone było plecionką lub cienką warstwą drewna. Rozwiązanie to było nietypowe i rzadko spotykane w znanych stanowiskach archeologicznych.

Zastosowanie materiałów organicznych mogło mieć związek z kontrolą temperatury lub procesem przygotowania masy szklanej. Ślady silnego przepalenia wskazują, że elementy te ulegały zwęgleniu w trakcie użytkowania, pozostawiając charakterystyczne warstwy archeologiczne.

Tajemnicza drewniana rama bez ustalonej funkcji

Na znacznej głębokości odsłonięto poziomo ułożoną drewnianą ramę o wymiarach około 3 × 1,5 metra. Konstrukcja ta została wykonana z bierwion łączonych na węgieł, a w jej belkach umieszczono ukośnie wbite, starannie zastrugane kołeczki.

Mimo szczegółowej dokumentacji, badaczom nie udało się jednoznacznie określić przeznaczenia tej konstrukcji. Nie pasowała ona ani do typowych budowli mieszkalnych, ani do znanych obiektów gospodarczych, co do dziś czyni ją jednym z najbardziej zagadkowych znalezisk kruszwickich wykopalisk.

Drewniana tarcza z prostokątnym otworem

W obrębie wspomnianej ramy znaleziono drewnianą tarczę o średnicy około 45 cm, z wyciętym w części środkowej prostokątnym otworem. Dodatkowo odkryto fragmenty podobnych obiektów, co sugeruje, że nie był to przedmiot jednostkowy.

Forma i funkcja tarczy nie zostały jednoznacznie wyjaśnione. Przedmiot mógł pełnić rolę elementu konstrukcyjnego, narzędzia lub wyposażenia technicznego związanego z działalnością rzemieślniczą. Brak analogii w innych stanowiskach utrudnia interpretację znaleziska.

Ślady działalności pracowni jubilerskiej

Zgromadzony materiał archeologiczny wskazuje, że na terenie osady funkcjonowała pracownia jubilerska. Świadczą o tym liczne półprodukty z brązu, fragmenty biżuterii oraz narzędzia związane z obróbką metali.

Szczególnie interesujący jest pierścionek brązowy ze szklanym oczkiem, który może świadczyć o współpracy pomiędzy rzemieślnikami zajmującymi się szkłem i metalami. Oznacza to istnienie złożonego zaplecza produkcyjnego i wyspecjalizowanych warsztatów.

Dowody na lokalną obróbkę złota

Wśród znalezisk pojawiły się również przedmioty sugerujące lokalną obróbkę złota. Były to m.in. fragment złotej taśmy, element kolczyka oraz część naczynia z drobnymi, zakrzepłymi kropelkami złota na wewnętrznej powierzchni.

Znaleziska te mogą świadczyć o przetapianiu złota na miejscu, choć prawdopodobnie na niewielką skalę. Obecność takich śladów wskazuje jednak na wysoki poziom umiejętności technologicznych i dostęp do cennych surowców.

Kruszwica jako wielobranżowe centrum rzemiosła

Wyniki badań archeologicznych pokazują, że Kruszwica była nie tylko ośrodkiem szklarskim, ale również miejscem intensywnej działalności w wielu innych dziedzinach rzemiosła. Odkryto ślady obróbki kości i rogu, produkcji metalowej, tkactwa oraz rybołówstwa.

Znaczne ilości kości ryb, ciężarki do sieci oraz specjalnie konstruowane spiżarnie wskazują na rozwiniętą gospodarkę opartą na zasobach jeziora Gopło. Całość obrazu pozwala postrzegać Kruszwicę jako jedno z ważniejszych centrów rzemieślnych wczesnośredniowiecznej Polski.

[ZT]49420[/ZT]

[POGODA]1769330438373[/POGODA]